Fevzi Çakmak, 12 Ocak 1876 tarihinde İstanbul, Cihangir’de doğmuştur. Ailesi köklü bir geçmişe sahiptir:
Arnavut Kökenleri: Fevzi Paşa’nın ailesi, kökeni Karadağ Plav’a dayanan Arnavut asıllı Çakmakoğulları ailesidir. Annesi Varnalı, dedesi ise 1781 yılında Limni’de doğan ve 117 yıllık ömrüne sekiz padişah sığdıran efsanevi denizci Derviş Hüseyin Kaptan’dır. Bir ucu Rumeli’nin savaşçı ruhuna, diğer ucu denizlere dayanan bu köklü ailenin büyükleri bugün de vatan toprağında uyumaktadır; dedesi Derviş Hüseyin Kaptan’ın mezarı Çanakkale’de, annesi Hesna Hanım’ın mezarı ise İstanbul’da (Eyüp Sultan) bulunmaktadır.
Kuleli Askeri Lisesi ve ardından Harp Okulu’nu bitiren Fevzi Paşa, 1898’de Harp Akademisi’nden kurmay subay olarak mezun oldu. İlk görev yeri olan Balkanlar’da (özellikle Manastır ve Metroviçe), bölgedeki çetelere karşı mücadelesiyle kısa sürede dikkat çekti. Arnavutluk isyanlarının bastırılmasında ve bölge asayişinin sağlanmasında stratejik bir rol oynadı.
Birinci Dünya Savaşı’nda birçok cephede önemli görevler üstlendi:
Çanakkale: Çanakkale Cephesi’nde kolordu seviyesinde komutanlık yaparak önemli görevler üstlendi.
Kafkas ve Suriye: Doğu Anadolu’da Ruslara karşı, Suriye cephesinde ise İngilizlere karşı birliklerini yönetti.
Fevzi Paşa, başlangıçta İstanbul Hükümeti’nin Harbiye Nazırı (Savaş Bakanı) idi. Ancak İngilizlerin İstanbul’u işgal etmesi ve milli menfaatlerin tehlikeye girmesi üzerine Nisan 1920’de gizlice Anadolu’ya geçti.
Sarsılmaz Güven: Mustafa Kemal Atatürk’ün en güvendiği komutanlardan biri olarak kabul edilmiştir.
İkinci Mareşal: Sakarya Meydan Muharebesi ve ardından Başkomutanlık Meydan Muharebesi’ndeki (Büyük Taarruz) sevk ve idaresi nedeniyle 31 Ağustos 1922’de TBMM tarafından Mareşal rütbesine yükseltildi.
Cumhuriyetin ilanından sonra siyasetten ziyade ordunun başında kalmayı tercih etti:
Genelkurmay Başkanlığı: 1921’den 1944 yılına kadar kesintisiz olarak Genelkurmay Başkanlığı yaptı. Bu, Türk tarihinin en uzun süreli Genelkurmay Başkanlıklarından biridir.
Modern Ordu: Türk ordusunun modernizasyonu, disiplini ve Cumhuriyet devrimlerine sadakati onun döneminde güçlendirilmiştir. İkinci Dünya Savaşı boyunca Türkiye’nin savaşın dışında kalmasında askeri hazırlıklarıyla önemli rol oynamıştır (Çakmak Hattı gibi savunma projeleri buna örnektir).
Vefatı ve Son Yolculuğu
12 Ocak 1944’te yaş haddinden emekli oldu. Emeklilik sonrası Demokrat Parti listelerinden milletvekili seçilerek kısa bir süre mecliste bulundu.
10 Nisan 1950 tarihinde İstanbul’da vefat etti. Vefatı halk arasında derin bir üzüntü yaratmıştır. Resmi törenin sınırlı tutulmasına rağmen halk, büyük bir katılım göstererek cenazesini eller üzerinde Eyüp Sultan Mezarlığı’na götürmüş ve oraya defnetmiştir.
> Özetle: Mareşal Fevzi Çakmak; dindarlığı, mütevazı yaşamı, Arnavut kökeninden gelen kararlılığı ve Atatürk’e olan sadakatiyle Türk milletinin gönlünde taht kurmuş bir “Baba” figürüdür.
Önemli Detay: Fevzi Paşa, sadece askeri bir dahi değil, aynı zamanda çok lisan bilen (Fransızca ve Arapça başta olmak üzere yabancı dillere hakimdi) bir entelektüeldi. Cephede bile Kur’an-ı Kerim’ini yanından ayırmaması, onun “Mütedeyyin Mareşal” olarak anılmasını sağlamıştır.
Bu kahraman komutanın anısı, bugün Türkiye’nin dört bir yanındaki okullarda, caddelerde ve askeri kışlalarda yaşatılmaktadır.
